Ijen, in het Indonesisch Gunung Ijen, is een vulkaancomplex op het oostpunt van Java, in de provincie Oost-Java. Het is een van de meest bezochte natuurbestemmingen van Indonesië, en dat is niet voor niets: Ijen is wereldberoemd om zijn elektrisch blauwe vlammen, een zuur kratermeer en de zware arbeid van zwavelmijnwerkers die dagelijks de flanken beklimmen.
Het complex bestaat uit meerdere stratovulkanen. De caldeira heeft een doorsnede van ongeveer 20 kilometer en herbergt het grootste zure kratermeer ter wereld: het Kawah Ijen-meer. Wie Oost-Java bezoekt, ontkomt er eigenlijk niet aan om Ijen op de lijst te zetten.
Wat maakt Ijen zo bijzonder?
De bekendste attractie van Ijen is het fenomeen van de blauwe vlammen, ook wel “blue fire” genoemd. Dit verschijnsel ontstaat doordat zwaveldamp die uit scheuren in de aarde ontsnapt, in aanraking komt met zuurstof en vervolgens verbrandt. De vlammen kunnen meters hoog worden en zijn het meest indrukwekkend in het donker, voor zonsopkomst. Dit soort blauw vuur is op maar weinig plekken ter wereld te zien, wat Ijen uniek maakt.
Naast het vuurspektakel is het kratermeer zelf al een bezienswaardigheid. Het water heeft een felturquoise kleur door de hoge concentraties zwavelzuur en zoutzuur. De zuurgraad van het water is extreem laag, vergelijkbaar met batterijzuur. Zwemmen is dan ook absoluut niet mogelijk en zelfs de dampen aan de rand van het meer kunnen gevaarlijk zijn voor de luchtwegen.
De zwavelmijnwerkers van Ijen
Ijen is ook bekend om zijn zwavelmijnwerkers. Mannen uit de omgeving klimmen dagelijks, vaak midden in de nacht, naar de kraterrand en dalen vervolgens af naar de rand van het meer. Daar breken ze gestolde zwavel af met ijzeren staven en dragen die in manden naar beneden. Een lading kan al snel 70 tot 90 kilogram wegen, soms zelfs meer. Ze leggen deze tocht meerdere keren per dag af over een zwaar rotspad.
De zwavel wordt verkocht aan fabrieken in de omgeving, waar het onder meer wordt gebruikt voor de suikerindustrie en de productie van rubber. Het werk is zwaar, slecht betaald en gevaarlijk vanwege de giftige gassen. Toch doen tientallen mannen dit werk al jarenlang. Als bezoeker zie je ze vaak langs de wandelroute, beladen met hun manden vol zwavel. Heb respect voor hun werk en maak alleen foto’s als ze dat goed vinden.
Hoe bereik je Ijen?
Het meest gebruikte vertrekpunt voor een bezoek aan Ijen is de stad Banyuwangi, aan de oostkust van Java. Vanuit Banyuwangi rij je naar de trailhead bij Paltuding, het officiële beginpunt van de wandeling. Dit traject duurt met de auto of motor ongeveer anderhalf uur. Veel reizigers kiezen voor een georganiseerde dagtour of nachttour vanuit Banyuwangi, waarbij transport en een gids zijn inbegrepen.
Een andere optie is vertrekken vanuit Bondowoso of Situbondo, maar dan rij je vanuit het noorden de berg op. Die route is minder populair. Vanuit Bali is Ijen ook goed te bereiken: neem de veerboot van Gilimanuk naar Ketapang (het duurt maar een halfuur) en rij daarna door naar Banyuwangi of direct naar Paltuding.
De wandeling naar de krater
Vanaf Paltuding loop je omhoog naar de kraterrand en daarna naar beneden richting het meer. De wandeling naar boven is ongeveer 3 kilometer en duurt gemiddeld anderhalf tot twee uur. Het pad is goed begaanbaar maar steil, met name het laatste stuk naar de rand. Daarna is er een afdaling van zo’n 800 meter naar het kratermeer zelf. Die afdaling is steil en het pad kan door de zwavelrook slecht zichtbaar zijn.
- Vertrek bij voorkeur rond middernacht of 1 uur ’s nachts om de blauwe vlammen te zien voor zonsopkomst.
- Draag stevige wandelschoenen, warme kleding (het kan koud zijn op de top) en een regenjack.
- Neem een gasmasker mee of huur er een bij de ingang. De zwavelgassen kunnen irriterend tot gevaarlijk zijn, zeker bij windstil weer.
- Zaklamp of hoofdlamp is verplicht voor de nachtelijke wandeling.
- Er is een entreeprijs voor het nationale park. Houd er rekening mee dat tarieven voor buitenlandse bezoekers hoger liggen dan voor Indonesiërs.
Wanneer ga je het beste naar Ijen?
Het droge seizoen in Oost-Java loopt globaal van april tot oktober. In die periode zijn de kansen op helder zicht het grootst. Tijdens het natte seizoen (november tot maart) kan het pad modderig zijn en is de kans groter dat mist het uitzicht belemmert. Dat gezegd hebbende: Ijen trekt het hele jaar door bezoekers en ook in het natte seizoen kan het weer meevallen. Check altijd lokale weersomstandigheden vlak voor je bezoek.
Op populaire momenten, zoals weekenden en Indonesische feestdagen, kan het druk zijn bij Paltuding. Als je rust en ruimte wilt, kies dan voor een doordeweekse nacht.
Praktische tips voor je bezoek aan Ijen
Een bezoek aan Ijen vraagt een beetje voorbereiding. Hieronder de belangrijkste punten op een rij.
- Boek een gids of tour via je accommodatie in Banyuwangi. Dat is makkelijker dan zelf transport regelen midden in de nacht.
- Houd rekening met de hoogte: de kraterrand ligt op ruim 2.400 meter. Loop rustig en forceer niets als je moeite hebt met de hoogte.
- Breng voldoende water mee voor de wandeling. Er zijn beperkte mogelijkheden om onderweg iets te kopen.
- Geef de mijnwerkers de ruimte. Het pad is smal en zij dragen zware lasten.
- Vlak na het regenseizoen kan het kratermeer een diepere turquoise kleur hebben door extra neerslag. Puur visueel kan dat de moeite waard zijn.
Ijen in Indonesië is een van die plekken die je niet snel vergeet. De combinatie van het blauw vuur, het zuurgroene meer, de mist en de indruk die de werkende mijnwerkers achterlaten, maakt het bezoek tot iets bijzonders. Ga er goed voorbereid naartoe, respecteer de omgeving en de mensen die er dagelijks werken, en je hebt een ervaring die lastig te evenaren is.
