Rabies komt voor in Indonesië en vormt een serieus risico voor reizigers, vooral op eilanden zoals Bali, Flores en Kalimantan. Het virus wordt overgedragen via de beet, krab of lik van een besmet dier, meestal een hond. Zonder behandeling is rabies altijd dodelijk. Dat maakt het één van de weinige reisziekten waarbij voorbereiding letterlijk levensreddend is.
Indonesië is één van de landen ter wereld met de meeste menselijke rabiesgevallen per jaar. Bali werd lange tijd als rabiesvrij beschouwd, maar sinds een uitbraak in 2008 is het virus daar aanwezig gebleven. Op Java en Sumatra bestaat al veel langer een risico. Wie naar Indonesië reist en contact kan hebben met dieren, doet er goed aan zich voor vertrek te laten voorlichten over vaccinatie.
Op welke eilanden in Indonesië is het rabiesrisico het grootst?
Het risico verschilt per eiland. Bali geldt als een van de bekendste risicogebieden voor reizigers, juist omdat veel toeristen er naartoe gaan en er veel zwerfhonden rondlopen. Flores, Kalimantan, Sulawesi en delen van Sumatra hebben ook een aanzienlijk risico. Lombok had lange tijd de status “rabiesvrij”, maar check altijd de meest actuele informatie via de GGD of het RIVM voor je vertrekt, want de situatie verandert.
Enkele eilanden, waaronder de Gili-eilanden en sommige afgelegen gebieden, worden soms als lager risico beschouwd, maar dat geeft geen absolute zekerheid. Een beet van een ziek dier blijft gevaarlijk, ook op plekken waar je het minst verwacht.
Rabies-vaccinatie voor Indonesië: wel of niet?
De GGD adviseert reizigers naar Indonesië om de rabiesvaccinatie te overwegen, zeker bij een verhoogd risico. Dat verhoogd risico geldt voor:
- Reizigers die langer dan vier weken in Indonesië blijven
- Avonturiers, fietsers, backpackers en mensen die veel buiten verblijven
- Vrijwilligers of mensen die werken met dieren
- Reizigers naar afgelegen gebieden waar medische zorg moeilijk bereikbaar is
- Kinderen, omdat zij eerder een beet krijgen en minder snel alarm slaan
De vaccinatie bestaat uit drie injecties die je voor vertrek krijgt, verspreid over drie tot vier weken. Ben je al gevaccineerd en krijg je toch een beet? Dan heb je nog steeds behandeling nodig, maar de situatie is veel minder urgent. Je hebt meer tijd om medische hulp te zoeken en je hebt geen anti-rabiës immunoglobuline (RIG) meer nodig. Dat is een grote praktische voordeel, want RIG is in veel delen van Indonesië moeilijk of niet beschikbaar.
Wat te doen bij een beet, krab of lik van een dier in Indonesië
Wordt je gebeten, gekrabd of gelikt door een dier op een wond in Indonesië, dan moet je direct actie ondernemen. Wacht niet af en ga er niet van uit dat het dier gezond is.
- Was de wond onmiddellijk grondig met water en zeep, minimaal vijf minuten. Dit verlaagt al de kans op infectie aanzienlijk.
- Desinfecteer daarna met jodium of alcohol als je dat bij de hand hebt.
- Zoek zo snel mogelijk medische hulp, bij voorkeur in een kliniek of ziekenhuis waar ze ervaring hebben met rabiesbehandeling.
- Start met de post-expositieprofylaxe (PEP), een behandeling met meerdere vaccinaties na de beet. Zonder vooraf vaccineren heb je ook RIG nodig, en die is op Bali en in grotere steden soms verkrijgbaar, maar lang niet overal.
Een beet van een dier in een rabiesgebied is altijd een medisch spoedgeval, ook als de wond klein lijkt. Het virus werkt traag, maar als je eenmaal klachten hebt, is het te laat voor behandeling.
Hoe groot is de kans dat een hond in Indonesië rabies heeft?
Niet elke hond in Indonesië heeft rabies. Maar je kunt het aan een dier niet zien. Een geïnfecteerd dier kan in de vroege fase van de ziekte nog normaal gedrag vertonen. Zwerfhonden zijn het grootste risico, maar ook katten, apen (bijvoorbeeld de makaak-apen op Bali die toeristen benaderen) en vleermuizen kunnen drager zijn. Laat je niet misleiden door een dier dat er gezond uitziet.
Op Bali lopen veel toeristen risico doordat ze apen voeren of aait bij tempels, of doordat strandtenten rondom honden rondlopen. De combinatie van veel dieren en beperkte medische kennis bij reizigers maakt dit een onderschat gevaar.
Medische zorg bij rabies in Indonesië: wat je kunt verwachten
In grote steden zoals Denpasar (Bali), Jakarta en Yogyakarta zijn ziekenhuizen en klinieken die PEP-behandeling kunnen geven. Op afgelegen eilanden of in kleine dorpen is dit vaak niet het geval. RIG is ook in de grotere steden niet altijd op voorraad. Dit is precies waarom een pre-expositievaccinatie (vooraf vaccineren) zo waardevol is: je hebt daarna geen RIG meer nodig en hebt meer tijd om de juiste kliniek te bereiken.
Neem altijd een reisverzekering mee die medische repatriëring dekt. Als je snel naar een goed ziekenhuis moet, kan dat hoge kosten met zich meebrengen.
Wie naar Indonesië gaat, doet er verstandig aan de rabiesvaccinatie serieus te nemen, zeker bij een reis van langer dan een paar weken of bij activiteiten buiten de gebaande paden. Laat je adviseren door de GGD of een reisarts ruim voor vertrek, zodat je op tijd de volledige vaccinatieserie kunt afronden.
