Indonesië is een presidentiële republiek met een gekozen president aan het hoofd van de regering. Als je de politiek van Indonesië wilt begrijpen, is het goed om te weten dat het land sinds 1998 een democratie is die sterk is veranderd ten opzichte van de decennia daarvoor. De politiek indonesie uitleg begint bij dat breekpunt: het einde van een lang autoritair tijdperk en de overgang naar een open, meerpartijenstelsel.
Van koloniale geschiedenis naar zelfstandige staat
Indonesië werd op 17 augustus 1945 onafhankelijk verklaard, maar Nederland erkende die onafhankelijkheid pas op 27 december 1949. Op die dag droeg koningin Juliana in Amsterdam de soevereiniteit over. Aan die overdracht gingen ruim vier jaar van militaire en politieke strijd vooraf. Het bleef daarna nog lang een gevoelig onderwerp in de Nederlandse politiek.
Na de onafhankelijkheid probeerde Indonesië een democratie op te bouwen, maar dat lukte niet direct. Het land kende een periode van politieke onrust, waarna generaal Soeharto in 1967 de macht overnam. Hij regeerde het land meer dan dertig jaar lang met harde hand.
Het tijdperk Soeharto: drie partijen, één macht
Tijdens het bewind van Soeharto, ook wel de Nieuwe Orde genoemd, mochten er maar drie politieke partijen actief zijn. Dat waren Golkar (de partij van het regime zelf), de Islamitische partij PPP en de nationalistische partij PDI. Vrije verkiezingen waren er niet echt: Golkar won altijd. De pers werd beperkt, kritiek werd onderdrukt en het leger speelde een grote rol in het bestuur van het land.
Dit systeem hield stand totdat de economische crisis van 1997 en 1998 het land hard trof. Massale protesten volgden, en in mei 1998 trad Soeharto af. Dit was het begin van de zogenoemde reformasi, de hervorming van het politieke systeem.
De reformasi: hoe de democratie opnieuw werd opgebouwd
Na 1998 veranderde de politiek van Indonesië ingrijpend. Het land stapte over op een echte meerpartijendemocratie. Er kwamen vrije verkiezingen, een onafhankelijke rechterlijke macht werd opgebouwd en de persvrijheid nam sterk toe. Het leger verloor zijn vaste zetels in het parlement.
Sindsdien zijn er tientallen politieke partijen actief in Indonesië. De politieke situatie is hierdoor veel gevarieerder geworden, maar ook complexer. Coalities zijn nodig om een meerderheid te vormen, en dat maakt de politiek soms onoverzichtelijk.
Hoe werkt het politieke systeem van Indonesië nu?
Indonesië heeft een presidentieel stelsel. Dat betekent dat de president zowel staatshoofd als regeringsleider is. De president wordt direct gekozen door het volk voor een termijn van vijf jaar en mag maximaal twee termijnen dienen.
Het parlement bestaat uit twee kamers. De eerste is de DPR, de volksvertegenwoordiging. De tweede is de DPD, een soort senaat die de regio’s vertegenwoordigt. Samen vormen ze de MPR, de Volksvergadering, die onder andere grondwetswijzigingen kan doorvoeren.
Indonesië is ook een gedecentraliseerde staat. De meer dan 500 regio’s en steden hebben veel eigen bevoegdheden gekregen na de reformasi. Dat past bij de enorme omvang van het land, dat bestaat uit meer dan 17.000 eilanden en ruim 270 miljoen inwoners.
Belangrijke kenmerken van de huidige politiek
- De president wordt rechtstreeks gekozen door de bevolking.
- Er zijn meerdere grote politieke partijen actief, waaronder islamitische, nationalistische en seculiere partijen.
- Religie speelt een rol in de politiek, maar Indonesië is officieel geen islamitische staat. De staatsleer Pancasila benadrukt eenheid in verscheidenheid.
- Regionale besturen hebben veel eigen taken en bevoegdheden.
- Corruptie is een langdurig politiek probleem. Er is een aparte corruptiebestrijdingscommissie, de KPK, opgericht om dit aan te pakken.
- Het leger heeft geen politieke zetels meer, maar heeft nog steeds invloed achter de schermen.
Wat maakt de Indonesische politiek bijzonder?
Indonesië is het grootste islamitische land ter wereld, maar heeft geen islamitisch bestuurssysteem. De staatsideologie Pancasila, die vijf beginselen omschrijft zoals geloof in God en sociale rechtvaardigheid, vormt de basis van de staat. Dit maakt Indonesië uniek in de islamitische wereld.
Tegelijk kampt het land met uitdagingen die herkenbaar zijn voor veel grote ontwikkelingslanden: ongelijkheid tussen regio’s, politieke spanning rondom religieuze kwesties en de vraag hoe je een land met zo veel talen, culturen en eilanden politiek bij elkaar houdt. De politieke uitleg van Indonesië is dan ook nooit compleet zonder die context van enorme diversiteit.
Veelgestelde vragen over politiek in Indonesië
Wat is de reformasi in Indonesië?
De reformasi is de politieke hervorming die in 1998 begon na het aftreden van president Soeharto. Het betekent letterlijk “hervorming” en staat voor de overgang van een autoritair systeem naar een democratie met vrije verkiezingen en meerdere partijen.
Wat is Pancasila en welke rol speelt het in de politiek?
Pancasila is de staatsleer van Indonesië en bestaat uit vijf beginselen: geloof in één God, een rechtvaardige en beschaafde mensheid, de eenheid van Indonesië, democratie onder leiding van wijsheid, en sociale rechtvaardigheid. Deze principes gelden als de ideologische basis van de staat en zijn bewust niet islamitisch of seculier, maar verbindend voor alle bevolkingsgroepen.
Hoe vaak zijn er verkiezingen in Indonesië?
Indonesië houdt elke vijf jaar algemene verkiezingen. Daarbij kiezen de burgers tegelijk een president en de leden van het nationale parlement. Ook op regionaal niveau zijn er regelmatig verkiezingen voor gouverneurs en burgemeesters.
Heeft het leger nog politieke invloed in Indonesië?
Na de reformasi verloor het leger zijn vaste zetels in het parlement. Toch heeft het leger in de praktijk nog steeds een zekere invloed op de politiek, onder meer doordat veel oud-militairen politieke functies bekleden of actief zijn in het bedrijfsleven.
Wat is de KPK in Indonesië?
De KPK is de Indonesische commissie voor corruptiebestrijding. Deze onafhankelijke instelling is opgericht om corruptie binnen de overheid en het bedrijfsleven aan te pakken. Corruptie is al jaren een van de grootste politieke problemen in het land.
