Merapi wordt actief


 Aarde in beweging, deel 2 





Startpagina

 Merapi wordt actief

Aarde in beweging, deel 2

Aardbevingen en trillingen in de aarde kunnen onder andere veroorzaakt worden door explosies, mijnbouwactiviteiten en meteorietinslagen, maar verreweg de meeste aardbevingen zijn het gevolg van bewegingen in de aardkorst.

Gemiddeld vinden er over de hele wereld 3000 voelbare trillingen en aardbevingen per jaar plaats. Die komen niet op willekeurige plaatsen voor, maar vinden altijd plaats in bepaalde zones op aarde. De gebieden waar aardbevingen kunnen plaatsvinden, zijn meestal wel bekend, alleen is het moeilijk te voorspellen wanneer dat zal gebeuren. Waarom wel aardbevingen op de bekende plaatsen en elders niet?

Bewegende platen

Net zoals een appel een schil heeft, zo zit er om de aarde een schil: de aardkorst, met een gemiddelde dikte van 25 kilometer. De straal van de aardbol, dat is de afstand van het aardoppervlak tot het middelpunt van de aarde, bedraagt 6400 kilometer, dat betekent dat de aardkorst maar een dun bovenlaagje daarvan vormt. Direct onder de aardkorst bevindt zich de aardmantel, waarin vloeibaar gesteente, het 'magma', zit dat in beweging is. Die beweging noemen we een 'convectiestroom' die zich slechts enkele millimeters per jaar verplaatst. Omdat de aardkorst heel langzaam mee beweegt, is hij in stukken gebroken die we 'platen' noemen. Er zijn zeven grote platen, ook wel 'schollen' genoemd, en de platen waarboven zich land bevindt noemen we 'continenten'.

De platen bewegen zich ten opzichte van elkaar op drie manieren:

1. De platen schuiven heel langzaam uit elkaar en daar waar breuken in de aardkorst ontstaan, komt het vloeibaar gesteente, magma, naar boven. Vaak gebeurt dat op de oceaanbodem en heeft men er geen hinder van. Soms liggen de uit elkaar schuivende platen op het land en ontstaan scheuren in het landschap. Voorbeelden ervan zijn in de landschappen van IJsland en in Oost-Afrika te zien. Dat zijn ook de gebieden waar in het verleden het magma naar boven is gekomen en waar zich vulkanen hebben gevormd. Over vulkanisme straks meer.

2. De platen botsen tegen elkaar. Omdat de platen niet allen even zwaar zijn, schuift de zwaardere plaat over de lichtere plaat heen. Het land dat zich boven de lichtere plaat bevindt wordt dan omhoog geduwd waardoor gebergten, zoals het Andesgebergte in Zuid-Amerika, worden gevormd. In de oceaanbodem vormt zich een langgerekte diepzeegeul een zogenoemde 'trog'. Waar twee oceanische platen op elkaar botsen ontstaan eilanden. Hierbij moeten we wel bedenken dat de bewegingen uiterst langzaam gaan: enkele millimeters per jaar!

IndonesiŽ bevindt zich op de zuidrand van de Euraziatische plaat en vlak ten noorden van de Indisch-Australische plaat en deze platen zijn momenteel in beweging. De Merapi op Java bevindt zich op die zone waar die platen onder elkaar schuiven, waardoor (lichte) aardschokken zijn te voelen en het gloeiende magma naar boven komt. Elke twee tot drie jaar vinden kleine uitbarstingen plaats en grotere uitbarstingen, waarbij veel slachtoffers vielen, deden zich voor in 1872 en 1930, toen 13 dorpen werden verwoest en er bijna 1500 doden vielen.

3. De platen schuiven langs elkaar waardoor zich spanningen ophopen die zich plotseling kunnen ontladen in de vorm van schokken. De botsende en schuivende platen van de aardkorst veroorzaken aardbevingen en daarboven bevinden zich dus de zones op aarde die daardoor getroffen worden en waar zich vulkanen bevinden.

Aardbevingzones

Van Alaska, via het westen van Noord-Amerika en Midden-Amerika loopt een aardbevingszone tot het zuiden van Zuid-Amerika. Catastrofes waren er in 1906 toen San Francisco getroffen werd. Daarbij vielen 700 doden.

In 1970 kreeg Peru met een aardbeving te maken die bijna 70.000 slachtoffers eiste. Mexico, Ecuador, El Salvador en Californie kregen er gedurende de tachtiger jaren mee te maken. Een tweede, langgerekte, zone bevindt zich onder de bodem van de Atlantische Oceaan met een uitloper naar de gebieden rond de Middellandse Zee. Portugal en Spanje, maar ook Messina (1908), Marokko (1960) en Turkije (1992, 1999 en 2000) werden door aardbevingen getroffen. Een uitgestrekte aardbevingszone treffen we aan in het oosten van China, het westelijk gebied van de Grote Oceaan met Japan en de Filippijnen en verder zuidwaarts lopend tot IndonesiŽ en het zeegebied ten oosten ervan. In deze zone hebben grote aardbevingen plaatsgevonden in China (1920, 1975 en 1976), Japan (1923 en 1995) en de Filippijnen (1990). Een vierde zone ligt onder Oost-Afrika, met de bekende vulkaan de Kilimanjaro.

Vulkanisme

In de zones waar de aardbevingen voorkomen bevinden zich ook de vulkanen. Vulkanen zijn ontstaan op plaatsen waar, door een dunne laag van de aardkorst of bij een breuk in die aardkorst, het gloeiend hete magma naar boven is gekomen. Door de zeer grote druk binnen de aardkorst wordt magma via een kraterpijp naar de aardoppervlakte gedrukt en het uitvloeiende magma, dat lava wordt genoemd, vormt de vulkaan met de krater.

Bij elke vulkaanuitbarsting komt lava uit de krater naar buiten en op die manier zijn er steeds nieuwe lagen lava op de oude komen te liggen zodat zich een berg heeft gevormd: de vulkaankegel. Lava is niet het enige materiaal wat bij een vulkaanuitbarsting naar boven komt. Giftige gassen, warm water (geisers), modderstromen en vaste materialen, zoals as en stenen, worden soms met grote kracht uit de aardkorst naar buiten gestoten, waarbij de asdeeltjes tot op kilometers hoogte stijgen en daar door de wind worden verspreid. Hoewel het gevaarlijk is, wonen er toch veel mensen op of dichtbij vulkaanhellingen omdat lavagrond en as vruchtbaar zijn en dus zeer geschikt voor landbouw. Dit is ook in het gebied waar de Merapi ligt.

Maatregelen

Waar aardbevingen kunnen voorkomen weet men wel, alleen het tijdstip waarop dat gebeurt is praktisch onvoorspelbaar. Men probeert uit bestudering van de bewegingen in de aardkorst en mogelijk voortekenen als lichte aardtrillingen, grondwater dat warmer wordt of een groter wordende rookpluim boven de krater van een vulkaan op te maken of er een naderend onheil dreigt. Soms wijst ook vreemd gedrag van dieren, aanhoudend geblaf van honden of angstig wegvliegende groepen vogels op het mogelijke losbarsten van natuurgeweld.

Er is een grote willekeurigheid in tijd en de vraag is altijd wanneer er bij breuken in de aardkorst weer schokken zullen plaatsvinden, zodat de risicovolle gebieden kunnen worden gewaarschuwd. Voorkomen kan men een vulkaanuitbarsting of aardbeving niet, maar wel kan men maatregelen nemen om de gevolgen voor de mens te beperken. In Japan en de Verenigde Staten worden, in risicogebieden, huizen en gebouwen op rubber of stalen veren gebouwd op sterke funderingen, zodat ze bij aardschokken kunnen meebewegen. Daarmee heeft men goede resultaten bereikt en bij, niet al te zware, aardbevingen stortten gebouwen niet in en bleef het aantal slachtoffers beperkt.

In landen als India en Turkije echter, is en wordt op een manier gebouwd en worden bouwmaterialen gebruikt die niet bestand zijn tegen welke vorm van aardbeving dan ook. Daarom zijn de gevolgen in dergelijke landen ook altijd veel ernstiger dan in landen waar men er bij de bouw wel rekening mee heeft gehouden. Vulkaanuitbarstingen zijn beter voorspelbaar en kunnen mensen meestal tijdig geŽvacueerd worden, zoals nu op Java plaats vindt. Gevaarlijk blijven de branden die in de omgeving van de vulkaan kunnen ontstaan door het neerdalende gloeiende as.

Tot slot nog wat data:

Ligging: Midden-Java (IndonesiŽ), dichtbij de stad Yogyakarta
Naam: merapi betekent 'berg van vuur'
Hoogte: 2.968 meter boven zeeniveau
Classificatie:† Eťn van de 16 gevaarlijkste vulkanen ter wereld.
Sinds 1548 hebben er 68 uitbarstingen plaats gevonden.
IndonesiŽ telt 400 vulkanen, waarvan 100 actief zijn.

Tekst door K.A. van Veen


Laatste aanpassing 2 september 2011
   
Jóuw website voor tickets in Indonesië!
Op zoek naar tickets voor vluchten in Indonesië? Dan is hier nu de oplossing voor je! Tickets bestel je gewoon via ticketindonesia.info.

 Over deze pagina
Voeg deze pagina toe aan je email, je eigen blog, MySpace, Facebook, of waar dan ook via AddThis:
Bookmark and Share

 Geef informatie
Extra informatie, aanpassingen of feedback? Stuur deze in!

Informatie Formulier

Indonesië in foto

 Gerelateerde pagina's
 Gesponsorde links

© indonesiepagina.nl · feedback & contact · 2000 - 2018
Websites in ons netwerk: indahnesia.com · ticketindonesia.info · kamus-online.com · suvono.nl

71,448,452 pageviews Een website van indahnesia.com